PEDAGOGICZNA BIBLIOTEKA WOJEWÓDZKA

19 lutego 2010

o godz. 17.00

w PBW w Opolu

ul. Kościuszki 14

 

Magdalena Tulli urodziła się 20 października 1955 roku w Warszawie. Pisarka, tłumaczka (Marcel Proust, Italo Calvino, Fleur Jaeggy). Laureatka nagród: Fundacji im. Kościelskich (1995) i Literatury na Świecie. Autorka powieści Sny i kamienie, W czerwieni, Tryby i Skaza. Trzykrotnie nominowana do nagrody NIKE.

Ukończyła studia psychologiczne na Uniwersytecie Warszawskim. Zaraz po studiach odbyła podróż do Ameryki Południowej i na Antarktykę, gdzie przez pół roku uczestniczyła w pracach polarniczej stacji badawczej.

W 1983 roku obroniła pracę doktorską w Instytucie Biologii i Zoologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Do 1986 roku pracowała jako siostra w jednym z warszawskich szpitali.

Popularność i uznanie przyniosła jej książka Sny i kamienie z 1995 roku. Stała się ona rewelacją sezonu wydawniczego, ale także wydarzeniem literackim, potwierdzonym przyznaniem nagrody Fundacji im. Kościelskich w tym samym roku. Niemiecki przekład tej książki ukazał się w 1998 roku. Druga książka autorki, "W czerwieni", została nominowana do nagrody Nike w 1999 (w roku 2000 ukazała się w przekładach francuskim i niemieckim), W 2003 roku autorka wydała Tryby (W.A.B.), także nominowane do Nike, oraz Zamiast procesu. Raport o mowie nienawiści (W.A.B.) – książkę napisaną wspólnie z Sergiuszem Kowalskim. Magdalena Tulli tłumaczy także literaturę włoską i francuską (m.in. Italo Calvino i Marcela Prousta); za przekład zbioru opowiadań Fleur Jaeggy "Gniew niebios" otrzymała nagrodę "Literatury na Świecie". Tłumacz książek Magdaleny Tulli na język angielski, Bill Johnston, otrzymał za przekład Snów i kamieni główną nagrodę Amerykańskiego Stowarzyszenia Nauczycieli Języków Słowiańskich i Wschodnieuropejskich AATSEEL (American Association of Teachers of Slavic and Eastern European Languages). W 2006 roku ukazała się powieść Skaza, nominowana do NIKE oraz wyróżniona specjalną „Nagrodą Osobną” przez Prezydenta Gdyni i Kapitułę Nagrody Literackiej Gdynia. Przekłady Skazy zostały wydane we Francji i w Stanach Zjednoczonych.

Od 1995 roku, kiedy ukazały się Sny i kamienie, mamy do czynienia z nowym zjawiskiem - antyprozą, na pewno nie prozą niefabularną, choć na różne sposoby łamiącą tradycyjne reguły fabularności. W swojej pierwszej książce Magdalena Tulli jako miejsce akcji ukazuje miasto skupiające w sobie cechy wszystkich miast, mające plan rzeczywisty i fantomatyczny, przy tym z grubsza przypominające Warszawę. Z pozoru wydaje się ono posłuszne uroszczeniom umysłu narratora, w miarę jednak rozwoju akcji coraz silniej ulega procesom odśrodkowej dezorganizacji. Prawdziwym tematem jest tu przemijanie i rozpad wszelkich ustanowionych porządków, cierpienie zrodzone z samej natury świata.

Powieść W czerwieni dzieje się w stworzonym na jej potrzeby „świecie możliwym”, zasadniczo odpowiadającym strukturze „naszego” świata, lecz pozbawionym cechy stałości realiów – tła i drugie plany zachowują się jak dekoracje w teatrze, znikają raz po raz i są zastępowane innymi, ale postacie, rozgrywając swoje dramaty, przeżywając swoje cierpienia, żyjąc i umierając, nie zwracają na to uwagi. Cierpienie jest w tej historii wszechobecne, choć opowiedziane przez niewspółczującego, bezlitosnego narratora – zabieg literacki, za pośrednictwem którego apeluje się tu do współczucia bardziej uniwersalnego.

Smutna powieść Tryby, przez wielu opacznie czytana jak literacki rebus albo komentarz do teorii literatury, jest w istocie przejmującą książką o braku przejrzystości świata – więc sensu; o braku miłości, sprawiedliwości, a wreszcie i prawdy o naszym życiu. Narrator usiłuje opowiedzieć banalną historię trójkąta małżeńskiego, lecz przeszkadzają mu w tym zaburzające jego konstrukcję fabularną inne, bardziej tragiczne opowieści, które cisną się niejako za jego plecami na pierwszy plan, opowiadają się niejako same, bez jego udziału. Wśród nich opowie się i ta o jego własnym losie. Autorka demonstracyjnie odmawia budowania pozorów realności świata przedstawionego, ale w tle tej odmowy opowieść nieustająco odwołuje się do historii rzeczywistych, przyczajonych za każdym zmyśleniem. To nie jest miła lektura, bo czyż miłą może być ta, która powiadamia o przypadkowości i znikomości naszego istnienia, a ostatecznie - o tym, że tkwimy w metafizycznej pustce? To najdojrzalsza powieść Magdaleny Tulli, powstająca pod presją okrutnego pytania: dlaczego się pisze. Nie ma na nie dobrej odpowiedzi, tak jak nie ma jej na pytanie: dlaczego się żyje. Żyje się, pisze się. I tyle.

Sytuacja zarysowana w Skazie bez wątpienia zasługuje na miano uniwersalnej, jest wzorcowa, eksperymentalna i idealna zarazem, przypomina rezerwat z filmu M. Night Shyamalana Osada, w którym żyją ludzie nieświadomi przeprowadzanego na nich doświadczenia. Oczywiście czytelnik szybko orientuje się, że świat Magdaleny Tulli składa się z kulturalnych i historycznych klisz, oraz że ktoś w podobny sposób pokazywał rzeczywistość, opierając swoją artystyczną wizję na dykcie i podróbkach (choćby Lars von Trier w Dogville czy Peter Weir w Truman Show). Jednak Skaza skutecznie broni się przed wszystkimi zarzutami o wtórność i typowość. Dodatkowa fikcja w fikcji, jaką przecież jest powieść, usprawiedliwia ukazywanie zbanalizowanych sytuacji. Historyjka Tulli jest tym bardziej interesująca, gdyż rozgrywa się w abstrakcyjnym czasie i miejscu. Staje się przez to przypowieścią o inności, obcości, nienawiści i odrzuceniu, które towarzyszą ludziom od zawsze i na zawsze, mogą się ujawnić niemal w każdej chwili, wystarczy odpowiedni bodziec. Autorka pokazuje prosty mechanizm, który sprawia, że, nie będąc u siebie, nie jesteśmy traktowani jak swoi, lecz jak gorsi i zdani na łaskę tych, którzy wcale nie mają ochoty jej okazać.

< Poprzednia		Następna >